Van de tekst van die lofzang van Zacharias  (zie Lucas 1, 68-79) heeft Willem Barnard een tekst voorgesteld die hij in de mond van Zacharias heeft gelegd. De structuur van de berijming vertoont een andere indeling dan die van de bijbeltekst. Volgens Barnard is het niet altijd mogelijk binnen een bepaalde strofevorm de bijbeltekst nauwkeurig op de voet te volgen.

De melodie van Gezang 67 is afkomstig uit de Straatsburger Reformatie (16^de eeuw). Zij werd gecomponeerd door Wolfgang Dachstein (± 1487-1553), cantor aan de Münster te Straatsburg. Deze melodie draagt ook de tekst van Gezang 187: ‘Daar gaat een Lam’ ( ‘Ein Lämmlein geht’).                                                                                

Wat de melodie betreft (dezelfde als bij Psalm 128 van ons Liedboek)
is men geneigd de rusttekens over te slaan. In het begin horen wel 2 x 2
regels bij elkaar met een rust in het midden. Onduidelijk is het dat in
het verdere verloop van de melodie na de regels 5, 6 en 7 wel een
rust is voorgeschreven!

P.S. Gezang 489 is ten opzichte van 172 toch ook een eye-opener!

Eén van de oudste liederen (= Hymnen) n.a.v. de lijdensgang van Jezus is de kruishymne ‘Vexilla regis prodeunt’ d.i. ‘Des konings vaandels gaan vooraan, / ’t geheim des kruises grijpt ons aan’ = Gezang 185 in het Liedboek voor de Kerken. Deze hymne is gedicht door Venantius Fortunatus (ca. 535-609) die ook bisschop is geweest in Poitiers.  Het Gezang bevat een emotioneel beeldende tekst. Het is net of we voor een middeleeuws drieluik staan. In het midden de gekruisigde Christus, daaromheen wapperende vaandels, marcherende colonnes met tromgeroffel, mensenmassa’s. Maar het meest in het oog springend is de boom waarvan sprake is in de strofen 5-7 en 9*.

Wat de melodie betreft heeft het een martiale tweedelige beweging. Het mooiste zou zijn dat de aanwezige zangers in twee groepen na elkaar de hymne doorzingen zonder pauze tussen de strofen om de pas er in te houden! De Latijnse tekst is vertaald door J.W. Schulte Nordholt.

 Herman Stokmans

** In 1984 is een CD verschenen met daarop de muziek voor de
14 Kruiswegstaties, de ‘Via Crucis’, van Franz Liszt, gezongen
door het Nederlands Kamerkoor met Reinbert de Leeuw als
dirigent en pianist op Philips 416 649-2.
Deze compositie is sober, beklemmend en indrukwekkend. 

NB. ZG    = Zingend Geloven.

Dit keer niet één enkel Lied voor de maand maar twee, omdat zij kleur geven aan deze Paastijd, die loopt van 4 april tot 2 mei. Het gaat in deze tijdspanne om het zingen van de liederen ‘Zingt Jubilate voor de Heer’ (te vinden in Tussentijds Lied 174) en ‘Zing voor de Heer een nieuw gezang’ (Liedboek Gezang 225). Beide liederen zijn voor wat betreft tekst

vormen een duo, die zoals gezegd kleur geven aan de Paastijd. Zij zijn daaraan niet gebonden. Met gemak kunnen zij het hele jaar doorgezongen worden. Het eerstgenoemde lied is verwant aan ‘het gezang van de drie jongelingen’, dat te vinden is in een grote apocriefe toevoeging van het Boek Daniël, na het gebed van Azarja in hoofdstuk 3. Dan wordt het de verzen 52 – 90 in hetzelfde hoofdstuk Ook hier (in Tussentijds) wordt heel de schepping opgeroepen – mens en dier, sterren en stenen, vogels en vissen, licht en water, bloemen en bomen enz. Het ademt ook de sfeer van het grote Zonnelied van Franciscus van Assisi.

De melodie is (zoals wij dat van Mehrtens gewend zijn) groots en meeslepend!

De titel ‘Zingt voor de Heer een nieuw gezang’ heeft als oertekst de latijnse beginwoorden ‘Cantate Domino canticum novum’ d.i. de eerste regel van Psalm 98. De woorden van Gezang 225 zijn niet zo makkelijk te verstaan. Het handelt eigenlijk over de uittocht van de Israëlieten uit het slavenhuis, de Rode Zee door op weg naar het beloofde land, d.i. uittocht, doortocht, intocht. De Heer gaat

In de maand mei werd vroeger veel gezongen. Wie kent niet het volksliedje ‘De winter is vergangen, ik zie des meien schijn. Ik zie de bloemkens hangen dies is mijn hart verblijdt’.

William Cowper (1731-1800), de dichter van deze ‘hymn’, werd tijdens zijn leven gekweld door ups and downs, waar ik verder niet over hoef uit te wijden. Zingen had, zoals wij dat nu zouden zeggen, voor hem een therapeutische uitwerking. Dat blijkt ook wel uit de beginregels (zie boven). Hij zegt dat uit eigen ervaring. Enkele Schriftplaatsen spelen mee in de tekst van dit lied, zoals Mattheus 6, 34: ‘Maak je niet bezorgd over de dag van morgen’ enz. en lees in hetzelfde hoofdstuk de verzen 19 t/m 34 maar eens na en vergelijk dat met
strofe 3.

Looft de Heer, al wat gemaakt is, prijst zijn Naam,
verheft Hem voor eeuwig, dank voor uw bestaan.
Looft Hem die gezeten is op tronen van gezang.
Zingt als rivieren mee voor God: Hij leve lang.

Dauw en regen, vorst en koude, ijs en sneeuw,
de slang en de vis, de vogel en de leeuw,
geesten in de hemel en gij mensen met uw stem:
gelooft Hem op zijn woord, dat gij bestaat in Hem.

 zijn: zon, maan en sterren, wind en wolken, vuur en ijzer, vorst en koude, ijs en sneeuw, nachten en dagen en ook elk gedierte enz. en spoort de elementen, de dieren en de mensen aan de Heer te loven en te prijzen.

Bijbelse motieven spelen in deze liedtekst uiteraard mee, zoals in stofe 1 dat God Zijn Zoon in het vlees geopenbaard heeft; in strofe 2 waar het over de Geest gaat; in strofe 3 dat de Zoon ‘aan de engelen verschenen is / in ’t licht van zijn verrijzenis’ en dat Hij inging in de heerlijkheid van zijn Vader’. Daarom zijn wij om Christus wil verblijd !

De melodie die den Besten voor zijn liedtekst gekozen heeft is die van het Duitse Psalmlied 100: ‘Nun jauchzt dem Herren, alle Welt’. Deze melodie heeft een uitgesproken blij karakter, daarom: ‘Om Christus’ wil zijn wij verblijd’.

Dit keer een gezang waarvan de tekst geschreven is door Willem Barnard, die 15 augustus jl. 90 jaar geworden is ! De maker van deze melodie, Willem Vogel, heeft dit jaar dezelfde leeftijd mogen bereiken ! Het werk van beide heren rouleerd al van de zestiger jaren van de vorige eeuw, dus ruim 50 jaar.

Eigenlijk wil ik voorafgaand aan de bespreking van Gezang 58 nog zeggen dat het moeilijk is om een algemeen geldend lied te vinden voor de hele maand. Elke zondag wordt nl. een andere schriftlezing belicht. Deze lezing is voor het oecumenische leesrooster uitgekozen bij het rooster van 12 september a.s. en wel bij Lucas 15, 1-10, over de zorg van de schaapherder die op zoek gaat naar het éne verloren schaap, één van de kudde die uit honderd schapen bestaat.Uiteindelijk vindt hij het terug in de woestijn. Opgelucht en blij legt hij het op zijn  schouders, gaat ermee naar huis en maakt er een feest van met vrienden en kennissen.

In de tweede helft spelen de woorden ‘schapen’ en ‘verlaten’ een grote rol. De laatste strofe maakt in de tweede helft duidelijk dat God de goede herder wil zijn van de schapen (dus ook van ons!). NB: en wat zegt Joost van den Vondel in een citaat van Gezang 13 A/B ? ‘Indien mijn geest verstrooi’ en afdwaal’ van de kudde en rechte streke, Hij brengt ze weer te kooi’  (zie strofe 1).

In Ezechiël 34 wordt gesproken over de slechte herders en de goede herder. In dat lange hoofdstuk komt dit duidelijk naar voren. Vanaf vs 23 is te lezen dat David aangesteld wordt als de goede herder en vorst. De tijden veranderen ten goede.

Daarna ook in de tweede druk van ‘The Invalid’s Hymn Book’ (1836), waarin zij zegt dat zij het gedicht heeft n.a.v. Johannes 6, 37 waar staat dat Jezus gezegd heeft: ‘Allen die de Vader mij geeft zullen tot Mij komen en wie bij Mij komt zal ik niet wegsturen’. Dit is één van de  weinige Engelse hymns (=gezangen) die spreken over ‘the healing of the mind with a sense of salvation’(=het genezen van de geest met een gevoel van bevrijding). Opvallend in deze liedtekst is de laatste zin van elk couplet met de woorden: ‘O Lam van God, ik kom!’

Tenslotte lezen we de laatste strofe en vergelijken daarvan de regels 5 t/m 8 met Hebr. 12, 1. Alle strofen eindigen met hetzelfde refrein waaruit blijkt dat wij samen mogen zingen met hen die ons zijn voorgegaan.

Wat de melodie betreft, deze is door Willem Vogel geschreven in 1963. Ze heeft drie geledingen (= 3x 4 regels). De opbouw daarvan noodt uit tot de volgende uitvoering: de regels 1 t/m 4 zouden door een solist(e) gezongen kunnen worden, een kleine groep zingt vervolgens de regels 5 t/m 8 en de laatste vier regels tenslotte door allen. Zó is Gezang 103 ook gezongen in de uitvaartdienst van Willem op woensdag 13 oktober jl. in de Oude Kerk te Amsterdam. Als het maar eventjes mogelijk is zou dit Gezang ook tijdens een begravenisdienst gezongen kunnen worden.

In tegenstelling tot Ad den Besten hanteerde Barnard nog zijn pen, wat voor den Besten niet meer mogelijk is. Hij schrijft niet meer!  De tekst van Gezang 126 stoelt helemaal op bovengenoemde teksten. Het is een vrije vertaling van een Duitse liedtekst geschreven door Valentin Thilo (1607-1662).

De herkomst van deze melodie is één in 1557 te Lyon uitgegeven wijs: ‘Une jeune fillette’, in de 16^de eeuw zeer bekend en geliefd, waarop verschillende liedteksten gezongen werden (zgn.   contrafacten). Zij is gevormd in de stijl die in de late middeleeuwen gangbaar was. Deze wordt genoemd : de Bar-vorm. De voorgeschreven vorm daarvan is: 2x dezelfde twee regels (d.i. het ‘Aufgesang’) gevolgd tenslotte door vier doorgaande regels (d.i. het ‘Abgesang’).