Symbolen

Kleuren en symbolen
Zie ook de symbolen in de Andrieskerk

Kleuren in de eredienst
In de eerste tijd van de christelijke kerk waren de kleden en de kleding ongeveer zoals de mensen het thuis gewend waren. Met name de Romeinse burger die het kon betalen droeg witte kleding. Maar in de bijbel had de kleur wit ook nog een symbolische betekenis. In het Oude Testament is wit een feestkleur, kleur van de reinheid en van vergeving van de zonden. En wie vergeven is kan opnieuw beginnen, een nieuw bestaan opbouwen. In het Nieuwe Testament is wit ook de kleur van reinheid en van toewijding aan God. Op afbeeldingen uit de Oude Kerk zien we dat de voorgangers witte kleding dragen. Toen er meer welvaart kwam kreeg het kleed van de voorganger bij feestdagen een versiering. Daardoor kreeg zo'n feestdag een extra accent. Paus Innocentius III omstreeks 1200 gaf regels voor het gebruik van kleuren in de eredienst: wit voor de feestdagen, rood voor de martelaarsdagen, zwart voor de boetedagen en groen voor de dagen die over bleven. De Reformatie had nauwelijks aandacht voor versiering in de kerk. Dus ook niet voor kleuren. De Lutherse en de Anglicaanse kerk kenden wel kleuren. In de 20e eeuw komt er onder invloed van de liturgische beweging weer belangstelling voor kleuren in de (reformatorische) kerk. Ook is er een groeiende belangstelling voor symbolen.

	De kleur zwart is een symbool van de dood. Bij begrafenissen wordt dan ook vaak zwarte kleding gedragen. In de eredienst is zwart de liturgische kleur voor Goede Vrijdag.
	Groen is de kleur van groeiende planten, m.n. in de lente en zomer. Het is een symbool voor leven. Liturgisch gezien is groen de triomf van het leven over de dood. De kleur wordt gebruikt in de tijd tussen de feesten.
	Rood is de kleur van het bloed. Liturgisch is het de kleur voor de herdenking van de heiligen en martelaren van de kerk. Als kleur van het vuur wordt het voor het Pinksterfeest gebruikt.
	Wit is het symbool van de zuiverheid, de reinheid en de onschuld. Het is de liturgische kleur voor de feestdagen van Kerstmis en Pasen.
	Paars is de kleur van de boetedoening en rouw. Purper is ook de kleur voor een koninklijk gewaad. De liturgische kleur wordt gebruikt in de weken van Advent en de voorbereiding (40 dagentijd) op Pasen.

Christelijke symbolen
	De Adelaar of arend is het symbool van de Hemelvaart van Christus, omdat deze vogel hoger vliegt dan alle vogels en het licht van de zon kan verdragen.	De Banier is het teken van overwinning. Het Lam van God draagt het als een teken van overwinning op de dood.
	De Ark is een beeld voor de kerk omdat deze de door de zondvloed heenkomt door Gods genade en gered door het water van de doop.	Engelen begeleiden het leven en het sterven van Jezus.(aankondiging van de geboorte, verzoeking, Gethsémané) Maar ze begeleiden ook de gelovigen(b.v. Ha.12:15)
	Christus is de Alpha en de Omega (Op.1:8)Dit wijst op zijn goddelijkheid en zijn eenheid met God.	Op de bazuin of de trompet wordt geblazen bij bijzondere gelegenheden zoals een veldslag of de aankondiging van de komst van God. Het is een symbool van het laatste oordeel. Op Paasmorgen roepen de trom- petten op tot horen en actie.
	Het Anker is een teken van hoop. In Hebreeën 6 wordt de hoop een anker voor de ziel genoemd.	De beker die mensen moeten drinken wijst op het lot dat zij moeten ondergaan. Uit de beker waarover een dankzegging wordt uitgespro- ken, wordt tijdens het Avond- maal, gedron ken door de gelovigen. Dit gebeurt om te gedenken wat de Here Jezus Christus heeft gedaan.
	Het Aureool wordt gebruikt bij de afbeelding van goddelijke personen: God, Christus, en de Heilige Geest in de gedaante van een duif.	Het Brandende braambos is een teken van Gods openbaring.(Ex.3)En wijst op de zuiverheid van Maria en de overschaduwing door de Heilige Geest.
	De bijenkorf is een attribuut van grote pre- dikers, die met hun zoete woorden de mensen trekken. Ook een sym- bool voor maagdelijkheid	Brood was het hoofdvoedsel in de landen rond de Middellandse Zee. En zoals brood noodzakelijk is om te leven, zo is geloof in Jezus nodig voor het eeuwige leven.
	Een boek of boekrol representeert het Woord van God en treffen we vaak aan bij apostelen, evangelisten en heiligen. In laatste bijbelboek draagt Christus "Het boek des levens."	De altijd groene ceder is een teken van blijvend heil en geluk. Het Heilige der Heilige was bekleed met cederhout.
	De bel of klok roept tot aanbidding en roept het evangelie uit.	Het lam Gods is verbon- den met de offergedach- te. Joh1:29.Het is veel voorkomend door Op5:6.
	De deur scheidt het veilige binnen van dat wat buiten is. Het is een ingang tot veiligheid en een uitvalsbasis naar de wereld. Jezus is de deur die de schapen beschermt in de stal. En Hij vormt de opening naar de weide.	De deurpost werd in de nacht voor de uittocht bestreken met bloed opdat de bewoners niet door de engel van het verderf getroffen zouden worden.
	De dolfijn is een symbool voor Christus als de Verlosser. Drie dolfijnen vormen een symbool voor de Drieëenheid.	Het schild van de Drieëen heid toont hoe Vader, Zoon en Heilige Geest drie onderscheiden personen en toch één God zijn.
	De duif als teken van reinheid en vrede verwijst naar de Heilige Geest. De duif met de olijftak in de snavel is vredessymbool	De druif verwijst naar het Avondmaal en het offer van Christus. De druif is tegeljk een teken van leven(bloedsymbool) en van lijden.
	De ladder is het symbool voor het streven naar eeuwigheid.(Jakob in Bethel) En het is een lij- denswerktuig gebruikt om de spons aan te reiken.	De distel symboliseert dorheid, droogheid, onvruchtbaarheid en leed. Wordt gebruikt in voorstellingen van het lijden van Christus.
	Een brandende lamp in een gewijde ruimte verwijst naar de aanwezigheid van de Heer.En het verwijst naar het volle leven. Een lamp die uit is verwijst naar de dood.	De lelie verwijst naar onschuld en maagde- lijkheid met name voor Maria.
	Het hout van de eik werd als onverwoestbaar ge- zien en daarom als sym- bool van onsterfelijkheid en het eeuwige leven.	Een fontein met zeven stralen verwijst naar de zeven gaven van de Heilige Geest. Of verwijst naar het eeuwige leven.
	De geheven Hand is de hand van een heerser.	De harp is door de vorm van een driehoek een symbool van de lofzang op de Drieëenheid.
	Het lelietje van dalen verwijst naar Christus als brenger van het heil en het Evangelie.	De ezel is een teken van zachtmoedigheid en be- hulpzaamheid. Symbool van de vredesvorst en messiaanse tijd (Intocht)
	Graankorrels wijzen op Christus omdat Hij het brood des levens is. Ook is het een symbool voor het Avondmaal.	Christus is de Zon der gerechtigheid. En zo staat Hij tegenover de zwakke kerk die gesymboliseerd wordt door de maan.
	Op de stenen tafels stonden de 10 geboden. Deze werden door God aan Mozes gegeven.	Dobbelstenen door de soldaten gebruikt om te dobbelen om de mantel van Jezus.

Christelijke symbolen: Het Kruis
Het kruisteken verwijst naar het lijden van Christus
en is het christelijke symbool bij uitstek.

Het byzantijnse kruis wordt in de Grieks orthodoxe kerk gebruikt.

De drie treden onder het kruis verwijzen naar de heuvel Golgotha of Calvarië. Daarom heet dit kruis Calvarië kruis. De drie treden verwijzen ook naar geloof, hoop en liefde.

Het Keltische kruis werd gebruikt door de Keltische christenen in Groot Brittannië en Ierland.

Dit bloeiende leliekruis herinnert aan de Drieëenheid en de opstanding.

Jeruzalemkruis. Het centrale kruis beeldt het OTwet uit. De vier kruisjes beelden het evangelie uit als vervulling van de wet.

Het kruis symboliseert het einde van de wereld en het koningschap van Christus over de wereld

De knoppen aan de uiteinden van het kruis (appels) symboliseren de vruchten van het
christelijke leven.

Dit is een russisch orthodoxe kruis. De bovenste dwarsbalk wijst op het opschrift INRI.

Dit is een bloeiend kruis, dat aan de Drieëenheid herinnert.

Andreaskruis. Andreas voelde zich onwaardig om net zo gekruisigd te worden als de Here Jezus. Hij vroeg om een ander kruis. Een symbool van nederigheid en lijden.

Dit latijnse kruis met alfa en omega herinnert ons eraan dat de Heer nu regeert in heerlijkheid.

Het kruis is een eenvoudig kruis in de vorm van de griekse letter tau. Het is het kruis van de OTische profetie. Het teken dat de Israëlieten maakten met Pasen om bloed aan de deurpost te strijken.

Geboortekruis in de vorm van een ster herinnert aan Jezus' geboorte.

Pauselijk kruis met de drie gebieden waarover het gezag wordt uitgeoefend: de kerk, de wereld, de hemel.

Overwinningskruis. dat de eerste letters IC verbindt met de laatste letters XC van Jezus Christus. En het griekse woord voor overwinnaar NIKA.

De vier puntige uiteinden van dit latijnse kruis wijzen op het lijden van Christus toen hij werd gekruisigd.

Dit kruis is een symbool van de strijdende kerk. Het stamt uit de tijd van de ridders en kastelen.

Latijns kruis herinnert ons aan het offer van de Here Jezus. Het lege kruis herinnert ons ook aan de opstanding en de hoop op het eeuwige leven.

Dit kruis werd gebruikt door Columba op het eiland Iona in de zesde eeuw.

Ankerkruis symboliseert de christelijke hoop in Chris- tus. Clemens bisschop van Rome werd gebonden op een anker in de zee gewor- pen door keizer Trajanus.

Patriarchenkruis. In de kunst dragen de patriar- chen dit kruis. Later werd het ook door kardinalen en bisschoppen gedragen.

Maltezerkruis gedragen door de ridders van de Johannieter orde.

Hugenotenkruis. Het hugenotenkruis was oorspronkelijk een teken waaraan Franse protestanten herkend konden worden. Tegenwoordig is het een belangrijk symbool voor reformatorische christenen. Het centrum wordt gevormd door vier vlammen die samen een Maltezer kruis vormen. Zij zijn verbonden door een kroon met een Franse lelie. De kroon wijst op loyaliteit van de hugenoten t.a.v. land en koning. De vier harten verwijzen naar liefde in het algemeen en de liefde voor het Evangelie in het bijzonder. Op de uiteinden van het kruis bevinden zich acht parels. Een parel staat voor zuiverheid. Maar de acht parels verwijzen naar de groepen mensen in de Bergrede die door Jezus Christus worden zalig gesproken: armen van geest, zachtmoedigen,treurenden, zij die hongeren en dorsten naar gerechtigheid, barmhartigen, zuiveren van hart, vreedzamen, zij die vervolging lijden terwille van de gerechtigheid. De duif onderaan het kruis is een symbool voor de Heilige Geest, maar deze symboliseert ook het leed dat door vervolging ontstond. In plaats van een duif zou er vroeger ook wel een traan onder aan het kruis hebben gehangen.

Lutherroos. Maarten Luther schrijft hier zelf over:

“Nu ge vraagt, of de graveur zijn werk goed gedaan heeft, wil ik u meteen vertellen, hoe ik dit zegel bedoeld heb als een merkteken van mijn theologie. Het eerste moet een kruis zijn, een zwart kruis in een hart in zijn natuurlijke kleur, om er mij steeds weer aan te herinneren dat het geloof in de Gekruisigde ons zalig maakt. Want de rechtvaardige zal uit zijn geloof leven, uit zijn geloof aan de Gekruisigde. Zulk een hart moet midden in een witte roos staan om aan te duiden dat het geloof vreugde, troost en vrede geeft. Daarom moet die roos wit zijn en niet rood, want wit is de kleur der geesten en van alle engelen. Zulk een roos staat in een hemelsblauw veld omdat die vreugde in de geest en in het geloof de aanvang is van de komende hemelse vreugde. En dan daaromheen een gouden ring, die zegt dat deze zaligheid in de hemel eeuwig duurt en geen einde heeft en zoveel kostelijker is dan alle aardse vreugde en goed, als het goud schoner is, edeler en kostbaarder dan alle andere metalen.”

Het ligt in de bedoeling deze pagina regelmatig uit te breiden met nieuwe symbolen uit de Bijbel.

      Bij de samenstelling van het bovenstaande werd dankbaar gebruik gemaakt van:
      A.C. Bronswijk, Symbolen, Boekencentrum, Den Haag, 1987.
      Dr.C.den Heyer en Dr.P.Schelling, Symbolen in de bijbel, uitg.Meinema Zoetermeer, 2000.
      Walter E. Gast, Symbols in Christian art and Architecture.

                      ----------------------------------------------------------------------------------------
                                             Zie ook de symbolen in de Andrieskerk

Terug
Beginpagina