zillis


Het cassetteplafond van de St. Martinuskerk in Zillis



1. Geografische ligging
Op 1000 meter hoogte in Graubünden (Zwitserland) ligt Zillis. Het ligt aan de A13, de Noord-Zuidverbinding van Duitsland naar Italië. Zillis is o.a.te bereiken via het zuiden over de San Bernardinopas. Ten noorden van Zillis is de beruchte Via Mala te vinden: een bijzondere "Schlucht". Deze weg door een 6 km lange kloof maakte vroeger deel uit van de hoofdweg Konstanz-Milaan.



	Detail van de "Via Mala" die naar de Splügenpas voert en waar nog sporen uit de tijd van de Romeinen zichtbaar zijn.



2. De kerk
De kerk van Zillis is wereldberoemd. De oorsprong van de kerk reikt tot in de zesde eeuw. Zelfs zijn er restanten gevonden die stammen uit de Romeinse tijd. In de achtste eeuw werd de kerk "ecclesia plebeia in Ciranes" (Kerk van het volk in Ziràn) genoemd. De huidige vorm kreeg de kerk in de 12e eeuw. Uit deze tijd (of eerder) stamt waarschijnlijk het beroemde cassetteplafond, waarvan de meeste vierkante panelen met bijbelse voorstellingen uit het leven van Jezus zijn beschilderd. Keizer Otto I schonk in 940 de kerk van Zillis aan de bisschop van Chur: Bisschop Waldo. Bisschop Peter I verbond de parochie in de 14e eeuw met het bisdom in Chur. Een paar eeuwen later, in de 16e eeuw, werd de kerk uitgebreid met een apsis (= half-ronde uitbouw van het koor van een kerk). In diezelfde tijd sloot men zich aan bij de Reformatie. De kerk is anno 2003 nog altijd in gebruik bij "Evangelische Kirche St. Martin" .	De St. Martin kerk van Zillis is gewijd aan Martinus van Tours Martinus van Tours op het gemeentewapen van Zillis	Op de buitenkant van de kerk is een fresco te zien van Christophorus de beschermheilige van de reizigers. En dat hadden die reizigers wel nodig als ze langs de Via Mala waren gegaan of nog moesten gaan!



3. Het plafond in de kerk
Rechts: Zo ziet het "Cassette Deck" van de St.Martin kerk te Zillis er uit. In totaal zijn er 153 borden, die geordend zijn in zeventien rijen waarvan elke rij negen panelen telt. Elk bord is circa 90 cm lang en gemaakt uit dennenhout op een dunne laag gips. Pas na de schildering werden de borden in het plafond geplaatst. De schilder (of een groep schilders) zal waarschijnlijk bekend zijn geweest met het schilderen van afbeeldingen of miniaturen in boeken. Misschien is het "Lopincinus pictor" geweest die in 1147 is overleden en vermeld is in de dodenboeken van Chur. Maar ook zou te denken zijn aan een schil-dersatelier uit Italië (Venetië). Het plafond bestaat uit 153 vierkante borden. Van die 153 borden wordt de rand gevormd door 48 borden. Deze panelen zijn beschilderd met mythische figuren die het boze symboliseren; drie panelen hebben betekking op verhalen uit OT en NT waarin schepen en vissen centraal staan. Op de vier hoeken zijn engelen die de vier windstreken aanduiden en het laatste oordeel aankondi-gen. In het midden vinden we 99 panelen die betrekking hebben op het leven van Jezus. Zes schilderingen gaan over het leven van St. Martinus. Dat is de heilige waaraan de kerk haar naam ontleent. Deze zijn mis-schien door anderen gemaakt.



Rechts: In de St. Martin kerk van Zillis kunnen toeristen het beroemde plafond bekijken d.m.v. spiegeltjes zodat ze niet steeds naar boven hoeven te kijken.


Detail van het plafond. Duidelijk is de kruisvorm te zien (aan de onderrand de dwarsbalk)

4.Tijd waarin het plafond werd geschilderd.
Velen dateren het ontstaan van het cassetteplafond in de 12e eeuw. Maar klopt dat ook? Rond 1096 worden kerk en christenheid geregeerd door de keizer; hij benoemde ook de bisschoppen. Paus Gegrorius VII wilde dat de bisschoppen voortaan door de paus benoemd zouden worden. Hij deed het metterdaad. Maar keizer Hendrik IV wilde dit niet. Daarop deed de paus de keizer in de ban. (strijd tussen paus en keizer, investituurstrijd). Toch kreeg de paus zijn zin in Worms (1122). Maar nu het vreemde daarvan: we merken niets van deze strijd in de plafondschilderingen. Het plafond zal daarom waarschijnlijk voor 1122 zijn geschilderd.	Andere zaken die daarop wijzen: Petrus (de ëerste"paus) heeft nog geen sleutels (een sleutel wijst op zeggenschap over iets ) Koningen hebben naast een koninklijke ook een priesterlijke functie (ze hebben een besnijdenismes bij zich) Geen vrouwonvriendelijkheid, vrouwen worden niet gekleineerd (dit gebeurd pas na 1100) Kerk is een wulpse maagd en de Joden zijn niet verblind De wereld is niet boos en de monstertjes zijn aardig



5. Wereldbeeld en bijbelse Symboliek
Wereldbeeld: de aarde is een plat vlak drijvend op en omringd door een wereldzee met monsters. (vgl de rivier de Styx als zinnebeeld van de dood) Hier in Zillis zijn de monsters een mengsel van verschillende dieren. Teken van onverlostheid.
Symboliek van de vier windrichtingen In de bijbel komt de wind van God. En dat geldt voor alle weersverschijnselen. De winden zijn boodschappers van God en voeren zijn bevelen uit. Storm betekent chaos en dreiging. Christus legt in het NT in de storm op het meer de wind het zwijgen op. Wanneer over vier windrichtingen wordt gesproken in de bijbel, wordt de hele schepping bedoeld. Hemel en aarde. Het noemen van die vier windrichtingen gebeurt wanneer er belangrijke gebeurtenissen gaan plaatsvinden. In Openb.7:1 ziet Johannes vier engelen staan op de hoeken van de aarde die de vier winden van de aarde vasthouden. Het gaat in dit gedeelte over de 144000 uitverkorenen, die het zegel van God dragen. Een merkteken tegen een eeuwig omkomen. Eens als de bazuinen klinken (gez.300 LBK) De engelen hebben een bazuin bij zich. I Thess.4: 15 en 16: Wanneer de bazuin klinkt, zal de Heer neerdalen uit de hemel. In Openb. 10 en 11 kondigen bazuinen het einde van de wereld aan. De engelen uit de vier richtingen zullen de gelovigen verzamelen.(Mt.24:31)	Symboliek van de zeemonsters Zeemonsters (o.a. Leviathan, Rahab) zijn in de bijbel symbolen van de chaos met een woeste kracht. Gods macht is echter groter dan de macht van de zeemonsters. Misschien dat de monsters in Zillis daarom zo weinig gewelddadig aandoen. Symboliek van de vis: Het bekendste verhaal in de bijbel dat gaat over een vis is het verhaal van Jona in het OT. De grote vis doet ons denken aan een zeemonster, een vertegenwoordiger van de dood. Maar de vis laat ook zien dat God met zo'n monster kan ingrijpen: God heerst over de machten van chaos en dood. In de christelijke traditie is de vis een symbool voor het werk van Jezus. Discipelen als vissers van mensen. Mensen worden in het NT uitgenodigd om vissers van mensen te worden. De vissers laten hun netten in de steek en gaan Jezus volgen. Wie discipel wordt komt tot zijn of haar bestemming. Het verhaal van de wonderbare visvangst. Hierbij worden op bijzondere wijze veel vissen gevangen (Joh.21:1-14). Na een nacht waarin niets werd gevangen wordt op bevel van de opgestane Heer het net opnieuw uitgeworpen. Er blijken 153 grote vissen in de netten te zijn gevangen. Daarna wordt er met de Heer een maaltijd gehouden. Het aantal vissen wijst op de mensen die verzameld worden rondom de Levende.In de tijd dat Johannes zijn evangelie schreef, meende men, dat er 153 vissoorten waren. Johaanes wilde dus tot uitdrukking brengen, dat vanuit alle talen en volken mensen rondom de Levende verzameld zullen worden.




De buitenrand van het plafond

De monsters zien er niet zo indrukwekkend uit. Hier zien we een mengsel van een eenhoorn en een vis.	Ze lijken een hoge mate van aaibaarheid te vertonen
De ongehoorzame Jona stapt gehaast (naast?) de boot en de kapitein staat al klaar om het geld voor de reis te ontvangen.	Het tegenbeeld van het voorgaande: Petrus en Johannes vangen nadat ze Jezus gehoorzamen 153 vissen: Het betekent, dat uit alle volken en talen mensen rond Jezus verzameld worden en daar hun bestemming vinden.

Engel met bazuin: symbool van het laatste oordeel en westenwind die dauw of regen brengt

Het binnenste deel van het plafond
Voorouders van Jezus in het OT

Drie generaties: Koning David, vader	Koning Salomo, zoon

Koning Rehabeam, kleinzoon

Het oude verbond	Het nieuwe verbond (wulpse maagd)


Het leven van Jezus


Jezus in de kribbe	Verkondiging aan de herders

Maria krijgt na de geboorte een bord eten, volgens het apocrieve evangelie van Jakobus	Jozef met twijg zittend op een soort troon


De drie koningen en de engel die de weg wijst Merkwaardig zijn de" filmstroken" die achtereenvolgens een deel van een verhaal in beeld brengen

De vlucht naar Egypte: Van links naar rechts: De droom van Jozef. Jozef gaat op reis. Maria met het kind op de ezel en de engel die de weg wijst.


Jozef slapend	Het kind Jezus maakt duifjes en laat ze vliegen een verhaal uit een apocrief evangelie


De doop van Jezus in de Jordaan Let op de twee kruikjes voor doop en zalving

De duivel (zwart en zonder licht) laat Jezus de heerlijkheid van de wereld zien. Die wereld staat afgebeeld in een ronde cirkel. Deze afbeelding staat in het hart van het kruis op het plafond. Dat kan erop wijzen dat het een belangrijk paneel is in het hele ontwerp.	Na de verzoeking in de woestijn: engelen dienen Jezus


De bruiloft in Kana	Genezing van een bezetene uit Gerasa. De boze geest verlaat zijn lichaam door de mond als een rookpluim.

De zwijnen storten in de zee	Uitzending van de apostelen waarvan hier twee te zien zijn. "Hij zond hen twee aan twee".

De opwekking van Lazarus

Naar de beginpagina Naar de volgende pagina Naar restauratieproces van Zillis Zillis en Hildesheim