Het cassette plafond van de Michaëlkerk in Hildesheim
   

Het is interessant om naast het plafond van de St.Martinuskerk in Zillis (12e eeuw of eerder) het plafond van de Michaeliskerk in Hildesheim (13e eeuw) te bekijken.
 

 

De plafondschildering  
De plafondschildering van Hildesheim is gemaakt op eikenhout en meet 27,6 x 8,7 m. De schildering stamt waarschijnlijk uit de 13e eeuw. In de plafondschildering staat de boom van Jesse (= grieks voor Isaï, de vader van koning David) centraal. De boom van Jesse is een voorstelling uit de Middeleeuwen van de stamboom van Christus. De naam "boom van Jesse" is afkomstig uit Jesaja 11: 1-3: "En er zal een rijsje voortkomen uit de tronk van Isaï en een scheut uit zijn wortelen zal vrucht dragen. En op hem zal de Geest des Heren rusten, de Geest van wijsheid en verstand...." Omstreeks het jaar 1000 ging men dit afbeelden. Jesse (Isaï), een voorouder van Jezus Christus, wordt onderaan voorgesteld als een slapende oude man met een baard. Zoals bij Adam terwijl hij sliep uit zijn zijde Eva (ook wel gezien als de kerk) werd gemaakt.Uit het lichaam van Isaï ontspringen ranken of takken waaraan afbeeldingen van voorouders van Christus zijn verbonden of andere personen uit de heilsgeschiedenis.  (Vgl.Mt 1, 1-17 und Lk 3,23-38)
Deze stamboom werd in verband gebracht met de levensboom uit het paradijs. Deze levensboom brengt als schoonste vrucht Christus voort die voor de mens het eeuwige leven bewerkt. Hij maakt door zijn gehoorzaamheid de ongehoorzaamheid van Adam en Eva weer goed. Deze voorstellingen zijn allemaal terug te vinden op het plafond in Hildesheim.
Op de foto is in het midden van het plafond een rij met acht grote velden te zien. In het eerste veld zien we een

       
voorstelling van het paradijs en de zondeval. Adam en Eva eten van de boom der kennis van goed en kwaad.
Naast deze boom staan twee levensbomen. De éne boom heeft als vrucht Christus, de andere bevat vijf hoofden die staan voor de door Christus geredde zaligen die het nieu-we paradijs vormen. Zo wordt tegelijk met de menselijke schuld ook de wil van God tot verzoening zichtbaar.

 


Boom van Jesse in de Andrieskerk in Amerongen

 Het tweede beeld laat Jesse zien op een koninklijk bed. Uit Jesse komt een boom voort. De verdere hoofdvelden laten de vruchten van deze boom zien: koning David, Salomo, Hiskia en Josia. Zij zijn als keizers uit de Middeleeuwen gekleed. Zo krijgen de keizers ook nog een stukje van de goddelijke waardigheid mee.
In het zevende veld zien we Maria bezig met het maken van het voorhangsel van de tempel.
Het laatste veld is niet meer in oorspronkelijke staat aanwezig. Dit werd in 1650 bij de instorting van een toren vernield. De huidige voorstelling van Christus als wereldrechter, werd in 1960 gemaakt. Het is echter de vraag of dit oorspronkelijk zo is geweest.
Deze voorstelling van Christus als wereldrechter werd precies boven het Kruisaltaar aangebracht. Kruis en Christus staan beide voor de verlossing en de vernieuwing van het paradijs.
Naast de hoofdvelden bevinden zich links en rechts profeten. In de 42 medaillons zijn de voorouders van Christus volgens Lukas te vinden. In de hoeken de vier evangelisten.
Wie verder is geïnteresseerd in de Boom van Jesse kan o.a.in de kathedraal van Chartres terecht die een
13e eeuws glasraam over dit onderwerp heeft of, dichter bij huis., in de Andrieskerk te Amerongen, waar de Boom van Jesse de triomfboog siert.

Boom van Jesse in de liturgie

(O-antifoon voor Advent) Zie ook het artikel van Herman Stokmans.

O Radix Jesse, qui stas in signum populorum, super quem continebunt reges os suum, quem gentes deprecabuntur: veni ad liberandum nos, jam noli tardare O stam van Jesse, die staat als een teken voor de volken,
voor wie de koningen verstommen en die de heidenen
verachten. Kom om ons te bevrijden, wil toch niet wachten.

 

Gezang 125:3 (O kom, o kom Immanuël LBK) tekst W.Barnard, naar 'Veni, veni, Emmanuël', 12e eeuw.
Franse melodie/Thomas Helmore 1811-1890
O kom , Gij wortel Isaï,
verlos ons van de tirannie,
van alle goden dezer eeuw,
o Herder, sla de boze leeuw.
Weest blij, o Israël!
Hij is nabij, Immanuël.
U hoort Gezang 125 in een zetting van Wim Verburg
Wilt u de melodie downloaden? Klik dan hier.                   

                              

Een poging om Zillis en Hildesheim te vergelijken
Wereldbeeld en Heilshistorie
Zillis tekent een christelijk wereldbeeld, waarin Christus koning is. Al is dit koninkrijk niet van deze wereld. Het roept de mensen op daarmee in te stemmen en ernaar te leven, zoals ook Martinus van Tours dat deed.
Hildesheim kent een heel andere benadering. Het is een tijd waarin langzamerhand de belangstelling voor geschiedenis gaat komen. Het is dus niet zo vreemd dat dan voor een heilshistorische benadering met gebruik van de Boom van Jesse* wordt gekozen, waarin zonde en schuld van de mens (paradijs) en het herstel van die schuld door Christus (paradijs)  het uitgangspunt is. Ook hier wordt de mens gevraagd ermee in te stemmen. De ernst hiervan blijkt uit het paneel waarin Christus als wereldrechter wordt neergezet. Misschien kan gezegd worden dat beide plafondcassettes een bijbelse preek bedoelen te zijn.

* De Boom van Jesse werd het voorbeeld voor de oudste vorm van genealogie, die door adel en koningshuizen werd gebruikt..

Naar de beginpagina 
Zillis 1
Zillis 2